Vitamine D & K voor je baby: wat, waarom en hoe lang?

Waarom supplementen essentieel zijn in Nederland

Nederland ligt op een noordelijke breedtegraad waar de zon van oktober tot april niet sterk genoeg is om voldoende vitamine D aan te maken in de huid. Zelfs in de zomer is de blootstelling aan zonlicht voor baby's beperkt, omdat directe zonnestraling op de babyhuid wordt afgeraden vanwege het risico op huidkanker en verbranding. Dit betekent dat vrijwel alle baby's in Nederland een tekort aan vitamine D zouden ontwikkelen zonder suppletie. Een tekort aan vitamine D leidt tot rachitis (Engelse ziekte), een aandoening waarbij de botten te zacht worden en kunnen vervormen. Daarnaast speelt vitamine D een cruciale rol in het immuunsysteem en de spierontwikkeling. De Nederlandse Gezondheidsraad adviseert daarom alle kinderen van 0 tot 4 jaar dagelijks een vitamine D-supplement te geven. Dit advies geldt voor alle kinderen, ongeacht of ze borst- of flesvoeding krijgen, hun huidskleur of hoeveel ze buiten komen.

Vitamine D: het zonnevitamine

Vitamine D wordt ook wel het zonnevitamine genoemd omdat ons lichaam het aanmaakt wanneer de huid wordt blootgesteld aan UVB-straling van de zon. Het is strikt genomen geen echte vitamine maar een hormoon dat een cascade van processen in het lichaam in gang zet. De belangrijkste functie is het reguleren van de opname van calcium en fosfor uit de darmen, essentieel voor de opbouw van sterke botten en tanden. Bij baby's die volop in de groei zijn, is de behoefte aan calcium en dus aan vitamine D bijzonder hoog. Een tekort manifesteert zich aanvankelijk subtiel: de baby kan onrustig zijn, meer zweten aan het hoofd en een vertraagde motorische ontwikkeling laten zien. In ernstiger gevallen leidt het tot zichtbare botvervorming, zoals O-benen of een verdikte schedel. Gelukkig is een tekort volledig te voorkomen met dagelijkse suppletie, en zijn de gevolgen bij vroege behandeling reversibel.

Hoeveel vitamine D heeft je baby nodig?

De Gezondheidsraad adviseert voor alle kinderen van 0 tot 4 jaar een dagelijkse dosis van 10 microgram (400 IE) vitamine D. Deze dosis geldt zowel voor borstgevoede als flesgevoede baby's. Hoewel kunstvoeding al vitamine D bevat, is de hoeveelheid onvoldoende om aan de dagelijkse behoefte te voldoen, tenzij je baby meer dan 1 liter flesvoeding per dag drinkt, wat bij de meeste zuigelingen niet het geval is. Start met de vitamine D-druppels direct na de geboorte en geef ze elke dag, het liefst op een vast moment zodat je het niet vergeet. Veel ouders geven de druppels tijdens of na een voeding. De eenvoudigste methode is om de druppel op je schone pink te druppelen en deze in het mondje van je baby te laten zuigen, of om de druppel direct in de mond te druppelen. Na het vierde levensjaar is suppletie nog steeds aan te raden, maar dan alleen in de wintermaanden (oktober tot april) met dezelfde dosis van 10 microgram per dag.

Vitamine K: de vergeten maar essentiële vitamine

Terwijl vitamine D veel aandacht krijgt, wordt vitamine K vaak vergeten, terwijl het minstens zo belangrijk is in de eerste levensmaanden. Vitamine K is essentieel voor de bloedstolling. Zonder voldoende vitamine K kan een baby een levensgevaarlijke bloeding ontwikkelen, bekend als vitamine K-deficientie bloeding (VKDB), die kan optreden in de hersenen, darmen of huid. Baby's worden geboren met zeer lage vitamine K-voorraden omdat de vitamine slecht door de placenta wordt getransporteerd. Borstvoeding bevat slechts kleine hoeveelheden vitamine K, onvoldoende om het tekort aan te vullen. Daarom krijgen alle pasgeborenen in Nederland direct na de geboorte een eerste dosis vitamine K, hetzij via een injectie, hetzij oraal. Baby's die borstvoeding krijgen moeten vervolgens gedurende de eerste 12 weken dagelijks 150 microgram vitamine K oraal krijgen. Bij flesvoeding is dit niet nodig omdat kunstvoeding voldoende vitamine K bevat. Het is van levensbelang om deze suppletie niet te vergeten of over te slaan.

Borstvoeding vs flesvoeding: verschillende behoeftes

De supplementatiebehoefte verschilt afhankelijk van of je borst- of flesvoeding geeft, en het is belangrijk om dit goed te begrijpen. Bij borstvoeding heeft je baby zowel vitamine D als vitamine K nodig als supplement. Vitamine D geef je gedurende de eerste 4 jaar, en vitamine K gedurende de eerste 12 weken. Sommige ouders kiezen ervoor om een combinatiepreparaat te gebruiken dat zowel vitamine D als K bevat, wat het eenvoudiger maakt. Bij flesvoeding bevat de kunstvoeding al voldoende vitamine K, dus hoef je alleen vitamine D als supplement te geven. Echter, zoals eerder vermeld, bevat kunstvoeding niet genoeg vitamine D om aan de volledige dagelijkse behoefte te voldoen. Geef daarom ook bij flesvoeding gewoon de standaard 10 microgram vitamine D per dag. Als je overstapt van borst- naar flesvoeding of combineert, blijf dan de vitamine K geven totdat je baby volledig op flesvoeding is gedurende minimaal twee weken. Het consultatiebureau helpt je graag met een persoonlijk supplementatieadvies.

Welke druppels kiezen?

In Nederland zijn er diverse merken vitamine D-druppels verkrijgbaar, zowel bij de drogist als bij de apotheek. De bekendste merken zijn Davitamon, het huismerk van Etos en Kruidvat, en apotheekmerken zoals ADH en Bonusan. Alle merken bevatten dezelfde werkzame stof (cholecalciferol, oftewel vitamine D3) in dezelfde dosering, dus qua effectiviteit is er geen verschil. Het belangrijkste verschil zit in de drager: sommige merken gebruiken een oliebasis (vaak zonnebloemolie) en andere een waterbasis. Oliegebaseerde druppels worden iets beter opgenomen omdat vitamine D een vetoplosbare vitamine is, maar het verschil is in de praktijk minimaal. Wat wel uitmaakt is de smaak: sommige baby's vinden de ene druppel lekkerder dan de andere, en als je baby consequent de druppel uitspuugt, kan het helpen om een ander merk te proberen. Voor de combinatie vitamine D plus K is het meest gebruikte product in Nederland de ADK-druppels van Davitamon of het vergelijkbare apotheekproduct. Deze combinatiedruppels zijn handig omdat je maar een keer per dag hoeft te druppelen.

Praktische tips voor dagelijkse suppletie

• •Geef de druppels elke dag op hetzelfde moment, bijvoorbeeld bij de eerste ochtendvoeding, zodat het een vaste routine wordt.
• •Druppel op je schone pink en laat je baby zuigen, of druppel direct in de mondhoek. Nooit in een volle fles mengen, want dan weet je niet hoeveel je baby daadwerkelijk binnenkrijgt.
• •Bewaar de flesjes rechtop op kamertemperatuur en controleer de houdbaarheidsdatum. Open flesjes zijn meestal 6 maanden houdbaar.
• •Ben je een dag vergeten? Geen paniek. Geef de volgende dag gewoon de normale dosis, geen dubbele dosis.
• •Zet een dagelijkse herinnering op je telefoon als je het vaak vergeet. Sommige ouders plakken het flesje op de koelkast als visuele reminder.

Veelgestelde vragen over vitamine D en K

Kan mijn baby een overdosis vitamine D krijgen? In theorie ja, maar met de standaarddosering van 10 microgram per dag is dit praktisch onmogelijk. Een overdosis kan pas optreden bij langdurig gebruik van meer dan 25 microgram per dag. Geef dus nooit meer dan de aanbevolen dosis en bewaar de flesjes buiten bereik van kinderen. Wat als ik een dag vergeet? Een enkele vergeten dosis is geen probleem. Vitamine D wordt opgeslagen in het lichaamvet, dus een dag overslaan heeft geen direct effect. Geef de volgende dag gewoon de normale dosis. Kan ik vitamine D door de flesvoeding mengen? Dit wordt afgeraden omdat je dan niet weet hoeveel je baby daadwerkelijk binnenkrijgt als de fles niet leeg wordt gedronken. Moeten alle kinderen vitamine D krijgen, ook in de zomer? Ja, het advies geldt het hele jaar door tot en met 3 jaar, en in de wintermaanden tot en met 17 jaar. De zon is in Nederland te onbetrouwbaar als enige bron.

Conclusie: kleine druppels, grote impact

Het dagelijks geven van vitamine D en K aan je baby is een van de eenvoudigste maar belangrijkste dingen die je als ouder kunt doen voor de gezondheid van je kind. Het kost slechts een paar seconden per dag, de druppels zijn goedkoop en overal verkrijgbaar, en het effect op de botontwikkeling en het immuunsysteem is wetenschappelijk onomstreden. Maak er een vast onderdeel van je dagelijkse routine van, gebruik eventueel een herinnering op je telefoon, en weet dat je met deze kleine dagelijkse handeling een groot verschil maakt. De BabyProof app helpt je om bij te houden wanneer je de supplementen hebt gegeven en herinnert je aan het bijbestellen wanneer het flesje bijna leeg is. Heb je vragen over de suppletie van jouw baby? Het consultatiebureau is altijd bereid om je persoonlijk te adviseren.